തഹ്റാന്: കടുത്ത സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയും വ്യാപകമായ ജനകീയ പ്രതിഷേധങ്ങളും ഒരുമിച്ച് ശക്തിപ്രാപിച്ചതോടെ ഇറാനിലെ ഭൂരിഭാഗം മേഖലകള് പ്രവര്ത്തനം നിര്ത്തിയ നിലയിലായി. ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഇടിവിലേക്ക് റിയാല് കൂപ്പുകുത്തിയതോടെയാണ് നിലവിലെ പ്രതിസന്ധി മൂര്ച്ഛിച്ചത്. ഒരു യുഎസ് ഡോളറിന് 14.2 ലക്ഷം റിയാല് എന്ന റെക്കോര്ഡ് താഴ്ചയിലെത്തിയ കറന്സി മൂല്യം സാധാരണ ജനജീവിതം തകര്ത്തിരിക്കുകയാണ്. ഭക്ഷ്യവിലക്കയറ്റവും വ്യാപാര അസാധ്യതയും പ്രതിഷേധങ്ങള്ക്ക് ഇന്ധനമായി.
തഹ്റാനിലെ ഗ്രാന്ഡ് ബസാറിലും മൊബൈല് ഫോണ് മാര്ക്കറ്റുകളിലുമാണ് ആദ്യം വ്യാപാരികള് കടകള് അടച്ച് സമരം ആരംഭിച്ചത്. എന്നാല് മുന്കാലങ്ങളില് ഉണ്ടായിരുന്ന സാമ്പത്തിക ആവശ്യങ്ങളില് ഒതുങ്ങിയ പ്രതിഷേധങ്ങളില് നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഇത്തവണ പ്രക്ഷോഭം വേഗത്തില് രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവം കൈവരിച്ചു. കുറച്ച് ദിവസങ്ങള്ക്കുള്ളില് ഇസ്ഫഹാന്, ഷിറാസ്, യസ്ഡ്, കര്മാന്ഷാ തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങളിലേക്കും പ്രതിഷേധം വ്യാപിച്ചു. സര്വകലാശാല വിദ്യാര്ഥികള് കൂടി തെരുവിലിറങ്ങിയതോടെ സമരത്തിന്റെ സ്വരം തുറന്ന രാഷ്ട്രീയ വെല്ലുവിളിയായി മാറി.
'ഏകാധിപതിയുടെ മരണം', 'ഗാസക്കും ലബനോണിനുമല്ല, ഇറാനാണ് ആദ്യം' തുടങ്ങിയ മുദ്രാവാക്യങ്ങള് പ്രതിഷേധത്തിന്റെ ദിശ വ്യക്തമാക്കുന്നു. സാമ്പത്തിക ദുരിതവും ഭരണകൂടത്തിന്റെ വിദേശനയവും തമ്മില് ബന്ധിപ്പിച്ചാണ് ജനങ്ങള് ഇപ്പോള് പ്രതികരിക്കുന്നത്. ഇറാന് നേരിടുന്ന പ്രതിസന്ധി സാമ്പത്തിക അശാസ്ത്രീയതയുടെ ഫലം മാത്രമല്ലെന്നും നിരീക്ഷകര് ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. കഴിഞ്ഞ ജൂണില് ഇസ്രായേലും അമേരിക്കയും ചേര്ന്ന് നടത്തിയതായി പറയുന്ന '12 ദിവസത്തെ യുദ്ധം' രാജ്യത്തെ ആഴത്തില് ബാധിച്ചു. ആയിരത്തിലധികം പേര് കൊല്ലപ്പെടുകയും ആണവ കേന്ദ്രങ്ങളും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും ഭാഗികമായി തകരുകയും ചെയ്തു.
ഈ സംഘര്ഷത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തില്, ഒരു ദശകത്തിനു മുന്പ് നീക്കിയിരുന്ന അന്താരാഷ്ട്ര ഉപരോധങ്ങള് ഐക്യരാഷ്ട്ര സഭ വീണ്ടും ഏര്പ്പെടുത്തിയതോടെ സാമ്പത്തിക സമ്മര്ദം ഇരട്ടിയായി. ഉപരോധങ്ങളും യുദ്ധഭീഷണിയും ജനങ്ങളില് ഭീതിയും നിരാശയും വര്ധിപ്പിച്ചു. ആണവ-മിസൈല് നയങ്ങളാണ് ഈ അവസ്ഥയ്ക്ക് കാരണമെന്ന് പൊതുജനം കൂടുതല് ശക്തമായി വിശ്വസിക്കുന്നതായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.
പ്രതിസന്ധിയോടുള്ള സര്ക്കാരിന്റെ പ്രതികരണവും പരസ്പരവിരുദ്ധമാണ്. പ്രസിഡന്റ് മസൂദ് പെസഷ്കിയാന് സമവായപരമായ സമീപനം സ്വീകരിച്ച് തൊഴിലാളി യൂണിയനുകളുമായി സംഭാഷണം നടത്തിയെങ്കിലും, രാജ്യത്തെ സുരക്ഷാ ഏജന്സികള് കടുത്ത നിലപാടിലാണ്. പ്രതിഷേധങ്ങള്ക്ക് ശക്തമായ മറുപടി നല്കുമെന്ന പ്രോസിക്യൂട്ടര് ജനറലിന്റെ മുന്നറിയിപ്പിന് പിന്നാലെ, കലാപനിയന്ത്രണ പൊലീസ് കണ്ണീര്വാതകം പ്രയോഗിക്കുകയും അക്രമം നടത്തുകയും ചെയ്തു. 18 പ്രവിശ്യകളില് സര്ക്കാര് ഓഫീസുകളും സര്വകലാശാലകളും അടച്ചത് 'ഊര്ജസംരക്ഷണം' എന്ന പേരിലാണെങ്കിലും, പ്രതിഷേധങ്ങള് തടയാനുള്ള ശ്രമമായാണ് ഇത് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.
ജനങ്ങള്ക്കിടയില് സര്ക്കാരിനോടുള്ള വിശ്വാസം ഗണ്യമായി ഇടിഞ്ഞതായി വിദഗ്ധര് പറയുന്നു. മുന് ഷാഹിന്റെ മകന് റെസാ പഹ്ലവിയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന മുദ്രാവാക്യങ്ങള് പോലും ചില സ്ഥലങ്ങളില് ഉയര്ന്നത് അതിന്റെ സൂചനയാണ്. 2022ലെ പ്രതിഷേധങ്ങളില് ഉണ്ടായ കടുത്ത അടിച്ചമര്ത്തലിനുശേഷവും ഭയം മറികടന്ന് ജനങ്ങള് തെരുവിലിറങ്ങുന്നത്, 'ഭീതിയുടെ മതില്' തകര്ന്നുവെന്ന വിലയിരുത്തലുകള്ക്ക് ഇടയാക്കി.
ഉപരോധങ്ങള് നീക്കാതെ സാമ്പത്തിക വീണ്ടെടുപ്പ് അസാധ്യമാണെന്നും, വിദേശനയത്തില് മാറ്റം വരുത്താതെ അതിന് വഴിയില്ലെന്നും നിരീക്ഷകര് പറയുന്നു. അതേസമയം സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി പരിഹരിക്കാതെ ആഭ്യന്തര അസന്തുഷ്ടി ഇല്ലാതാക്കാനും സര്ക്കാരിന് കഴിയുന്നില്ല. ഉപരോധങ്ങള്, അഴിമതി, തെറ്റായ നയങ്ങള് എന്ന മൂന്നു മൂലകാരണങ്ങളും ഇപ്പോഴും പരിഹാരമില്ലാതെ തുടരുമ്പോള്, ഇറാന് കൂടുതല് വലിയ അസ്ഥിരതയിലേക്കാണ് നീങ്ങുന്നതെന്ന ആശങ്ക ശക്തമാകുകയാണ്.
വിലക്കയറ്റവും പ്രതിഷേധവും: ഇറാനില് ഭരണകൂടം പിടിമുറുക്കുമ്പോള് രാജ്യം അപ്രത്യക്ഷമായി അടച്ചുപൂട്ടുന്നു
